Fysieke belasting, een gevaar voor kennisorganisaties

Blog: arbeidsfysiotherapeut Martijn Huijgen geeft u een verfrissende kijk op de risico’s van fysieke belasting in kennisorganisaties.

🕑 Leesduur: 12 minuten. Geen tijd? Bookmark dan deze pagina om het later te lezen

Accountant, gebukt onder verkeerde werkhouding

Ik ontmoette een accountant. Zijn werkweek was gevuld met veel gesprekken met klanten. Als hij niet in gesprek was dan zat hij ingespannen achter zijn laptop te rekenen. En vrijdags werkte hij de administratie weg. Hij zat continu weggedoken achter zijn computer.

Toen hij voor het eerst bij mij op consult kwam, liep hij al een tijdje rond met spierspanningshoofdpijn. Hij was verschillende keren gemasseerd en had een manipulatie aan zijn nekwervels ondergaan. Maar het probleem was niet opgelost.

Daarom ben ik met hem meegegaan naar zijn werkplek. Ik wilde de oorzaak van zijn klachten ontdekken. Zijn werkhouding bleek verre van ideaal. Ik adviseerde hem daarom een laptopsteun, een toetsenbord en een muis. Twee weken later was hij van de pijn af. Ik heb hem niet eens behandeld. De enige keer dat ik hem heb aangeraakt was om hem de hand te schudden.

Niet slijtage, maar verkeerde belasting veroorzaakt problemen

Uit dit voorbeeld blijkt maar weer dat mensen hun klacht niet naar hun zithouding vertalen, of naar te weinig pauzes of een gebrek aan beweging. Ze zeggen eerder dat ze last hebben van slijtage in de rug. Maar iedereen heeft slijtage. Je belastbaarheid is daardoor minder, maar je krijgt er niet automatisch klachten door. Dat is afhankelijk van de mate van belasting.

Pas als je je rug verkeerd belast, komen de problemen. Ik heb meegemaakt dat iemand al driekwart jaar op een stoel zat die stond ingesteld op zijn voorganger. Hij had enorme pijn in zijn rug. Geen wonder, want de man die hij kwam vervangen was 20 centimeter korter. Hij zat constant verkeerd.

“Je kunt de symptomen bestrijden, maar daarmee los je het probleem niet op”

Alle pijntjes aan het bewegingsapparaat, de spieren en gewrichten, hebben een oorzaak. Je kunt de symptomen bestrijden, maar daarmee los je het probleem niet op. En de werkgever wil maar één ding: zijn verzuimende medewerker moet zo snel mogelijk aan het werk. Ik vind dat behandelaars veel praktischer en bedrijfsmatiger moeten leren denken. Hoe los je het probleem zo efficiënt en definitief mogelijk op? Dat die je alleen door op zoek te gaan naar de oorzaak en die aan te pakken.

Ga op zoek naar de 5 W’s

Fysieke belasting in sectoren waar veel kantoor- en kenniswerk wordt gedaan, lijkt een klein probleem. Maar verzuim moet je in een bredere context zien. De klachten aan arm, nek en schouder kunnen voortkomen uit een verkeerde werkhouding. Maar misschien is er ook iets met de werkomgeving aan de hand. Werkstress bijvoorbeeld heeft ook vaak een negatieve invloed op lichamelijke aandoeningen. Het is een complex van factoren. In mijn vak noemen we dit de 5 W’s.

  • Werkplek
  • Werkhouding
  • Werktijden
  • Werkdruk
  • Werksfeer

5 W’s van fysieke belasting

  1.  Werkplek
    De werkplek heeft direct te maken met iemands functie. Voor de één is het een bureau met een stoel, voor de ander is het hele bedrijf zijn werkplek. Er is veel aandacht voor dingen als goede stoelen en bureaus. Je ziet inmiddels bureaus met een hometrainer of een loopband, maar toch kunnen al die goed ingerichte werkplekken niet alle klachten voorkomen. Er speelt dus meer een rol. Hoe doet de persoon zijn werk? Hoe gaat hij zitten? Neemt hij frequent een pauze? Hoe is de situatie thuis? Werkt hij daar met de laptop op schoot of aan de keukentafel?
  2. Werkhouding
    Mensen met een zittend beroep hebben vaak dezelfde werkhouding. Er is sprake van onderbelasting. Daar is ons lichaam niet op gebouwd. We moeten gevarieerd bewegen en tussendoor rusten. Overgewicht, een slechte spijsvertering en trombose liggen op de loer. De Nederlandse overheid heeft daarom verschillende bewegingsnormen geïntroduceerd. De Fitnorm heeft betrekking op de hele fysieke gesteldheid van medewerkers. De norm Gezond Bewegen richt zich op onderbelasting door zitten. Naleving van deze normen maakt dat we lichamelijk in goede conditie blijven.
  3. Werktijden
    Werktijden vervagen. Mensen werken vaak langer dan 8 uur per dag. Ze zitten soms ’s avonds laat nog e-mail te beantwoorden. Om dat te voorkomen is de 8-urige werkdag ooit ingesteld; om de 2 uur een break plus een lunchpauze. Werkgevers zijn wettelijk verplicht om die te handhaven. In sectoren met veel kenniswerk worden die tijden variabel. Werk en privé vloeien in elkaar over. Als werktijden langer worden, neemt de werkdruk toe, en de sociale druk. Je hebt weinig rust en kunt niet herstellen.
  4. Werkdruk
    Werkdruk komt voort uit de balans tussen belasting en belastbaarheid. Wat moet iemand binnen bepaalde tijd presteren? Daar zijn kaders voor bepaald. Per beroep wordt gekeken wat reëel is. Als mensen beginnen te klagen dat het teveel wordt, kun je maar beter gaan kijken of dat ook zo is. 
  5. Werksfeer
    De laatste w is de werksfeer. Heb je leuke collega’s? Heb je een leuke leidinggevende? Ga je met plezier naar je werk? Of heb je het idee: het moet weer. Dat zijn redenen waarom mensen gaan verzuimen. Er zijn bedrijven waar in een mum van tijd iedereen griep heeft, maar je hebt ook bedrijven waar mensen, bij wijze van spreken, met een dubbele longontsteking nog doorwerken. Daar heerst een mentaliteit van ‘niet zeuren maar doorgaan’. Groepsdruk kan heel heftig zijn. Het is vrijwel nooit de fysieke problematiek die mensen thuis houdt. Het is meestal de werksfeer of de bedrijfscultuur. 

Voorkomen is beter dan genezen

Werkgevers kijken in de basis zelden of nooit naar de fysieke staat van mensen. Eigenlijk alleen als er klachten zijn en dan is het te laat. Personeel moet langer mee. Hoe houd je mensen op termijn productief? Hoe vermijd je dramatische verzuimtrajecten? De antwoorden op die vragen bepalen de toekomst van een bedrijf. Niet over 30 jaar, maar nu, de komende 5 tot 10 jaar. Je zult mensen bewust moeten maken van hun eigen belastbaarheid. Ze moeten weten hoe ze hun functie kunnen vervullen en wat ze kunnen doen om geen klachten te krijgen.

Prikkel, train, maak mensen bewust

Stap morgen de afdeling op en vraag iedereen naar zijn stoel te kijken. Voor medewerkers is dat een moment van verfrissing. Mensen in kennisorganisaties moeten worden geprikkeld. Ze moeten hun stoel leren kennen. Ze moeten weten wat de regels zijn als je 4 uur per dag achter je beeldscherm zit. Zij hebben die basiskennis nodig en HR zal die voortdurend moeten opfrissen.

Steeds meer werkgevers beseffen dat wanneer zij in hun medewerkers investeren, hun medewerkers ook in het bedrijf gaan investeren. Mensen gaan meer verzuimen als hun conditie minder wordt. En dat wordt alleen maar meer door het plaats- en tijdonafhankelijk werken. Laat iedereen dus zijn eigen koffie halen en zorg voor interactie tussen medewerkers tijdens het werk. Zo komen mensen vaker voor een kort moment van hun stoel. Deze variatie kan een grote bijdrage leveren aan het voorkomen van lichamelijke klachten.

Quick win: luister naar je medewerkers

Een voorbeeld uit een andere branche:
Een groot bedrijfskledingbedrijf uit het zuiden van Nederland maakt alle problemen bespreekbaar. De teamleiders vertolken een sociale rol en maken geregeld een praatje met hun medewerkers. Als ze een probleem signaleren, proberen ze de oorzaak gezamenlijk weg te nemen, ook al ligt die in de privésfeer.

De directeur kent alle medewerkers. Hij loopt dagelijks door het bedrijf, omdat hij wil weten wat er op de werkvloer gebeurt en wat hij kan verbeteren. Niemand weet dat beter dan de medewerkers zelf.
Dat is de belangrijkste quick win voor iedere werkgever. Als processen of werkplekken moeten worden aangepast, betrek daar dan niet alleen ergonomen en therapeuten bij, maar vooral de mensen zelf. Zij hebben vaak de oplossing.

“Niemand weet beter wat er anders kan dan de medewerkers zelf.”

Ga het gesprek aan

Fysieke belasting is een sluipmoordenaar. Om te voorkomen dat medewerkers uitvallen, zul je ze moeten leren hoe ze met belasting en belastbaarheid omgaan. Wie de oorzaak kent, heeft de oplossing binnen handbereik. De behandelingen die de accountant met rugklachten onderging, waren nauwelijks zinvol. De massages verlichtten voor even de pijn, maar de manipulatie aan de nekwervels leidde tot niets.

Een fysieke klacht is lang niet altijd gebaat bij een fysieke interventie. Soms is het schudden van handen de enige noodzakelijke aanraking, om een probleem op te lossen. Door het gesprek met elkaar aan te gaan en met elkaar de oorzaak te onderkennen, kun je veel klachten voorkomen.

Wilt u inzicht krijgen in de problematiek en hoe u zich hier op kunt voorbereiden?

Kom in gesprek

Martijn Huijgen

Martijn Huijgen is arbeidsfysiotherapeut bij Medicinfo. De werkende mens boeit hem. Efficiency is zijn drijfveer. Zodra een klacht ontstaat wil hij de oorzaak achterhalen. Zijn motto: een probleem moet bij de bron worden aangepakt. Pas dan heeft een interventie zin.

Martijn Huijgen

Lees ook:

Samen werken aan gezonde medewerkers

Heb aandacht voor thuiswerkers

Een goede werkhouding voorkomt klachten.

Zo houdt u grip

Cijfers belasting per branche

Hoe staat uw branche ervoor?

Check hoe uw branche scoort ten opzichte van het landelijke gemiddelde.

Bekijk de cijfers per branche

Blijf op de hoogte

Ontvang elke maand onze nieuwsbrief voor HR-professionals met actuele thema’s rondom gezondheid en duurzame inzetbaarheid.

Ja, schrijf mij in