Bij VWS kijken ze naar Zuid-Limburg: hier begint mentale zorg met een gesprek

Hier wordt geprobeerd een hardnekkig probleem in de geestelijke gezondheidszorg anders aan te pakken: de lange wachtlijsten. Het congres van het ministerie van Volksgezondheid staat in het teken van de beweging van zorg naar gezondheid en welzijn, waarbij samenwerking tussen zorg, sociaal domein en gemeenten centraal staat. Precies die beweging proberen organisaties in Zuid-Limburg al in de praktijk te brengen.

Eerst het gesprek, daarna pas een verwijzing

Patrick Domen, medisch directeur Zuyderland GGZ: “In plaats van mensen direct op een wachtlijst te plaatsen voor de GGZ, wordt in Zuid-Limburg eerst gekeken wat er echt speelt. Dat gebeurt via het Uniform Instroommodel. Daarbij gaan een GGZ-professional en een professional uit het sociaal domein samen met de inwoner in gesprek over de hulpvraag. De vraag is niet langer: “Bij welke instelling hoort deze cliënt?” Maar: “Wat heeft deze inwoner nodig om weer verder te kunnen?” Het doel is dat inwoners sneller passende hulp krijgen: soms in de GGZ, maar soms ook via ondersteuning in de wijk, bij schuldenproblematiek of via herstelinitiatieven.”

De urgentie is groot. Landelijk wachten tienduizenden mensen op GGZ. "Het is onacceptabel dat zoveel mensen met mentale klachten lang moeten wachten. In de tussentijd worden klachten vaak erger, met alle gevolgen van dien" zegt Paul Bloemer als betrokken CZ Regiomanager Transformaties Limburg uit het regionale netwerk. Dat is precies waarom de aanpak moet veranderen.

In Zuid-Limburg groeit het besef dat mentale gezondheid niet alleen een zorgvraag is. Eenzaamheid, schulden, werkstress of woningproblemen spelen vaak een grote rol bij psychische klachten. Daarom werken in de regio zorgorganisaties, gemeenten, huisartsen, welzijnsorganisaties en verzekeraars samen in het netwerk Mentaal Gezond Zuid-Limburg. De ambitie: inwoners eerder helpen, problemen voorkomen en de specialistische GGZ beschikbaar houden voor mensen die die zorg echt nodig hebben.

In totaal vonden 573 verkennende gesprekken plaats. In deze laagdrempelige gesprekken staat niet de diagnose centraal, maar het verhaal van de inwoner. Samen met een medewerker van de GGZ en het sociaal domein wordt gekeken wat er écht nodig is. Door deze gesprekken vroeg in te zetten, krijgen mensen sneller passende ondersteuning en wordt onnodige doorverwijzing naar specialistische zorg voorkomen. Dit draagt direct bij aan het verkorten van de wachttijden voor mensen die deze zorg wel nodig hebben. Daarnaast zijn 36 structurele samenwerkingsverbanden gerealiseerd waarin organisaties uit de zorg, het sociaal domein, welzijn en gemeenten intensief samenwerken. Deze samenwerkingen zijn ingericht rondom de leefwereld van de inwoner. Door korte lijnen, gedeelde verantwoordelijkheid en onderling vertrouwen ontvangen inwoners sneller en beter afgestemde ondersteuning.

Met trots laten de partners zien dat deze andere manier van werken daadwerkelijk verschil maakt voor inwoners.

Jean-Paul Essers, bestuursvoorzitter van Mondriaan:
“In Zuid-Limburg hebben we binnen het netwerk de gezamenlijke urgentie gevoeld en verantwoordelijkheid genomen om de wachttijden in de mentale gezondheid aan te pakken. Daarvoor zijn duidelijke afspraken gemaakt om voortgang en resultaten te volgen. Het is mooi om te zien dat de behaalde resultaten laten zien dat we op de goede weg zitten. De volgende stap is opschalen, want juist daarin kunnen we nog meer impact maken. Dit geeft vertrouwen dat we samen zichtbare en duurzame stappen zetten.”

Ook in huisartsenpraktijken en binnen het sociaal domein is het effect dagelijks merkbaar. Inwoners ervaren dat zij in een verkennend gesprek écht worden gehoord en dat er samen met hen wordt gezocht naar passende ondersteuning.

Erik Dekker, medisch directeur van Meditta:
“Met deze 573 verkennende gesprekken hebben we mensen met mentale uitdagingen sneller en beter kunnen ondersteunen. De resultaten laten zien dat Zuid-Limburg op koers ligt. Door samen te werken, verantwoordelijkheid te delen en te blijven leren, worden wachttijden teruggedrongen en komt mentale ondersteuning dichter bij de inwoner. Dit laat zien dat verandering geen abstract begrip is, maar iets wat je samen in de praktijk realiseert. Zuid-Limburg bewijst: dit werkt. En hier bouwen we met vertrouwen op verder.”

De aanpak sluit aan bij de landelijke koers van VWS, waarbij preventie, samenwerking en ondersteuning in de leefomgeving steeds belangrijker worden. Tijdens het congres in Nieuwegein werd precies dat besproken: hoe regio’s zorg anders kunnen organiseren en hoe samenwerking tussen zorg en sociaal domein daarbij cruciaal is. Zuid-Limburg laat zien hoe dat er in de praktijk uit kan zien.